Aya İlk Defa Kim Ayak Bastı? Ne Zaman Ayak Basıldı?
20 Temmuz 1969'da tarihin akışını değiştiren 25 saniyelik yakıt dramı, Neil Armstrong'un tarihi adımı ve Apollo 11 kahramanları.
İnsanlık tarihi boyunca gökyüzüne bakan her medeniyet, Dünya'nın tek uydusu olan Ay'a ulaşmanın hayalini kurdu. Soğuk Savaş döneminde Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyetler Birliği arasındaki ideolojik ve teknolojik rekabet (Uzay Yarışı), bu hayali 20. yüzyılın en büyük mühendislik zaferine dönüştürdü.
Aya ilk defa ayak basan insan, Amerikan astronotu ve havacılık mühendisi Neil Armstrong'dur. Tarih yaprakları 20 Temmuz 1969'u gösterdiğinde Apollo 11 misyonu başarıyla Ay yüzeyine teker koymuş; Armstrong dünya saatine göre 21 Temmuz 1969 02:56 UTC'de (Türkiye saatiyle sabaha karşı 05:56) Ay'ın tozlu zeminine ilk ayak basan insan olmuştur.
"That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind."
(Bu bir insan için küçük, insanlık için dev bir adımdır.)
1. Apollo 11 Mürettebatı: Üç Astronotun Görevi
Saturn V roketiyle 16 Temmuz 1969'da Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılan devasa misyonu yöneten 3 tarihi astronot:
- Ay Modülü'nü (Eagle) manuel olarak kontrol ederek kayalık araziden kaçırdı ve güvenli inişi gerçekleştirdi.
- Ay yüzeyine ilk ayak basan insan oldu; yüzeyde yaklaşık 2 saat 31 dakika kaldı.
- Armstrong'dan 19 dakika sonra merdivenden inerek Ay'a ayak basan ikinci insan oldu.
- Ay manzarasını "Magnificent desolation" (Görkemli ıssızlık) olarak tanımladı.
- Ay yüzeyine inmedi; ancak Ay yörüngesinde dönen Columbia komuta modülünde tek başına bekledi.
- Ay'ın karanlık arka yüzüne geçtiğinde Dünya ile tüm telsiz bağlantısı koptu; 48 dakika boyunca insanlıktan tamamen izole olan dünyadaki en yalnız insan unvanını aldı.
2. 25 Saniyelik Yakıt Kalan İniş Dramı: 1202 Alarmı
Ay'a iniş filmlerde gösterildiği gibi kusursuz bir otomatik süreç değildi. Eagle (Kartal) modülü Ay yüzeyine alçalırken beklenmedik iki dev kriz patlak verdi:
- 1202 ve 1201 Bilgisayar Alarmları: Modülün seyir bilgisayarı radar verilerinin aşırı yüklenmesi sebebiyle kilitlenme noktasına geldi. Houston'daki 24 yaşındaki bilgisayar mühendisi Steve Bales, alarmın inişi durdurmayı gerektirmediğini fark ederek görevin devam onayını verdi.
- Kayalık Alan ve Manuel İniş: Bilgisayarın hedeflediği iniş alanı otomobil büyüklüğünde devasa krater kayalarıyla doluydu. Neil Armstrong hemen otopilotu devre dışı bırakıp manuel kontrole geçti ve modülü yatay olarak ileriye doğru uçurdu.
- Son 25 Saniyelik Yakıt: İtiş motorunun yakıtı kritik seviyeye indiğinde Houston'daki kontrol merkezinde nefesler tutuldu. Yere temas sağlandığında depoda yalnızca 25 saniyelik yakıt kalmıştı. Armstrong mikrofondan tarihi anonsu yaptı: "Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed." (Houston, burası Sessizlik Üssü. Kartal iniş yaptı.)
3. Ay Yüzeyinde Ne Yapıldı?
Astronotlar Ay yüzeyinde toplam 21 saat 36 dakika kaldılar. Bu sürenin 2 saat 31 dakikasını kapsülün dışında uzay yürüyüşüyle geçirdiler:
- ABD Bayrağının Dikilmesi: Ay'da hava ve rüzgar olmadığı için bayrağın açık durmasını sağlayan özel yatay bir tel mekanizma kullanıldı.
- Kaya ve Toprak Numuneleri: Dünya'ya incelenmek üzere tam 21.5 kilogram Ay taşı ve tozu örneği toplandı.
- Bilimsel Deney Cihazları: Ay depremlerini ölçmek için sismograf ve Dünya ile Ay arasındaki mesafeyi lazerle milimetrik ölçen lazer reflektörü yüzeye yerleştirildi.
- Tarihi Plaket: Ay modülünün iniş ayağına şu metin bırakıldı: "Burada Dünya gezegeninden gelen insanlar ilk kez Ay'a ayak bastı. Temmuz 1969. Bütün insanlık için barış içinde geldik."
Sıkça Sorulan Sorular
Apollo programı kapsamında 1969 ile 1972 yılları arasında (Apollo 11, 12, 14, 15, 16 ve 17) toplam 12 astronot Ay yüzeyinde yürümüştür. Ay'a son ayak basan insan 14 Aralık 1972'de Apollo 17 komutanı Eugene Cernan olmuştur.
O dönemde Ay yüzeyinde bilinmeyen ölümcül uzay mikroplarının veya patojenlerin bulunup bulunmadığı kesin olarak bilinmiyordu. Dünya ekosistemini korumak amacıyla Armstrong, Aldrin ve Collins Pasifik Okyanusu'na indikten sonra özel mobil karantina karavanında 21 gün boyunca gözlem altında tutulmuştur.