Celal Şengör Kimdir? Hayatı, Boyu, Eserleri, Dilleri, Asperger Teşhisi ve Ailesi
Prof. Dr. Ali Mehmet Celâl Şengör (d. 24 Mart 1955) — Uluslararası jeoloji literatüründe levha tektoniği, Asya kıtasının jeolojik evrimi ve Kimmer Kıtası teorisiyle çığır açmış, dünyanın yaşayan en büyük yerbilimcileri arasında gösterilen Türk bilim insanı. Çocukluğundan Robert Kolej ve ABD yıllarına, kütüphanesinden Asperger teşhisine, ailesine ve eserlerine dair tüm ayrıntılar.
Prof. Dr. Celal Şengör — Kimlik & Özet Bilgiler
1. Doğumu, Ailesi ve Çocukluk Yılları
Celal Şengör, 24 Mart 1955 tarihinde İstanbul'da varlıklı ve köklü bir Rumeli göçmeni ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
Babası Asım Şengör, tekstil sanayicisi ve tüccardı. Annesi Günseli Güler Şengör ise Sipahioğlu ailesine mensup aydın bir hanımefendiydi. Aile kökleri Kosova, Selanik ve Preveze'ye dayanmaktadır.
Küçük yaşlardan itibaren Jules Verne'in "Arzın Merkezine Seyahat" romanını okuyarak jeolojiye ve haritalara tutkulu bir ilgi duydu. Evdeki dev kütüphane ve babasının sağladığı imkanlarla bilimsel merakını çok erken yaşta geliştirdi.
2. Eğitimi: Robert Kolej'den Amerika'da Doktora Derecesine
1973 yılında Robert Kolej'den mezun oldu. Jeoloji okuma tutkusuyla önce Almanya'ya gitti (Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi), ardından Amerika Birleşik Devletleri'ne geçiş yaptı.
State University of New York at Albany (SUNY Albany) Jeoloji Bölümü'nde levha tektoniğinin kurucularından kabul edilen efsanevi jeolog John F. Dewey ve Kevin Burke'ün öğrencisi oldu. 1978'de lisansını, 1979'da yüksek lisansını ve 1982'de üstün başarıyla doktorasını tamamladı.
3. Bilimsel Keşifleri: Kimmer Kıtası ve Şengör Süturu
Celal Şengör, henüz 20'li yaşlarındayken dünya jeolojisini değiştiren keşiflere imza attı:
- Kimmer Kıtası'nın Keşfi (Cimmerian Continent): Gondvana'dan kopup Avrasya'ya çarpan kayıp bir kıtayı (Kimmer Kıtası) haritalandırdı ve Paleo-Tethys ile Neo-Tethys okyanuslarının açılıp kapanma mekanizmasını çözdü.
- Şengör Süturu (Sengör Suture): Avrasya tektoniğindeki jeolojik çarpışma kuşağına uluslararası jeoloji literatüründe onun adı verildi.
- Kuzey Anadolu Fayı (KAF): Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın kinematiği, kaçış tektoniği ve deprem modelleri üzerine yazdığı makaleler dünya çapında en çok atıf alan yerbilim çalışmaları arasındadır.
300'ü aşkın uluslararası makale yayımlamış, 30.000'den fazla bilimsel atıf almış ve h-indeksi uluslararası alanda en yüksek Türk bilim insanlarından biri olmuştur. ABD Ulusal Bilimler Akademisi (NAS), Rus Bilimler Akademisi ve Leopoldina Alman Bilimler Akademisi gibi dünyanın en seçkin kurumlarının asil üyesidir.
4. Bildiği Diller ve 50.000 Kitaplık Devasa Kütüphanesi
Celal Şengör, dünya çapında bir bilim tarihçisi ve kitapseverdir:
Bildiği Diller:
- İngilizce, Almanca ve Fransızca: Ana dili akıcılığında konuşmakta, bilimsel makale ve kitaplar yazmaktadır.
- İtalyanca ve Felemenkçe: İleri düzeyde okuma ve anlama.
- İspanyolca, Latince ve Osmanlıca: Tarihi jeoloji ve bilim tarihi kaynaklarını birinci elden inceleme düzeyi.
İstanbul Anadoluhisarı'ndaki evinde bulunan yaklaşık 50.000 ciltlik özel kütüphanesi, dünyanın en zengin yerbilim, haritacılık ve bilim tarihi özel koleksiyonlarından biridir.
5. Asperger Sendromu Teşhisi, Sağlık Durumu ve Alışkanlıkları
Celal Şengör, kendisine yetişkinlik döneminde resmi olarak Asperger Sendromu (Yüksek Fonksiyonlu Otizm) teşhisi konulduğunu kamuoyuyla açık yüreklilikle paylaşmıştır.
Şengör bu durumu şöyle açıklar: "Asperger bir hastalık değildir; beynin farklı bir çalışma biçimidir. Sosyal ayrıntılarla vakit kaybetmek yerine bir konuya (jeoloji, haritalar, kitaplar) tüm hayatınızı adayacak derecede olağanüstü odaklanma ve fotografik hafıza sağlar."
Sağlık Geçmişi:
Geçmişte safra kesesi operasyonu ve bel fıtığı rahatsızlıkları geçirmiştir. Yaşına rağmen aktif entelektüel üretkenliğini, konferanslarını ve kitap çalışmalarını aralıksız sürdürmektedir.
6. Aile Yaşamı, Eşi Oya Şengör ve Oğlu
Celal Şengör, 1986 yılında Oya Maltepe Şengör ile evlenmiştir. Çift, 40 yıla yaklaşan evlilikleri boyunca entelektüel hayatı ve bilimsel seyahatleri birlikte paylaşmıştır.
1989 yılında oğulları H. C. Asım Şengör dünyaya gelmiştir. Asım Şengör de babası gibi doğa bilimlerine yönelerek biyoloji alanında eğitim almış ve akademik çalışmalar yapmaktadır.
7. Başlıca Kitapları ve Uluslararası Ödülleri
The Cimmeride Orogenic System and the Tectonics of Eurasia
GSA (Amerika Jeoloji Derneği) tarafından basılan ve Avrasya tektoniğini yeniden tanımlayan başyapıt.
Zümrütname & Bilgiyle Sohbet
Bilim felsefesi, aydınlanma düşüncesi ve eleştirel akılcılık üzerine denemeleri.
Dahi Diktatör
Mustafa Kemal Atatürk'ün bilimsel liderliğini ve düşünce yapısını tahlil eden eseri.
Hasan Âli Yücel ve Türk Aydınlanması
Köy Enstitüleri ve Cumhuriyet dönemi kültür devriminin kapsamlı incelemesi.
Önemli Ödülleri:
- Bigsby Madalyası (Londra Jeoloji Topluluğu, 1989)
- Gustav Steinmann Madalyası (Alman Jeoloji Derneği, 2010 - En yüksek ödül)
- Arthur Holmes Madalyası (Avrupa Yerbilimleri Birliği - EGU, 2018)
- Légion d'Honneur (Şövalye Nişanı) (Fransa)
- TÜBİTAK Bilim Ödülü (1986)
- Neuchâtel, Paris ve Napoli Üniversitelerinden Fahri Doktora unvanları.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Celal Şengör'ün boyu kaç cm?
Celal Şengör yaklaşık 175 cm (1.75 m) boyundadır.
Celal Şengör'ün eşi ve çocuğu kimdir?
Eşi Oya Maltepe Şengör, oğlu ise biyolog H. C. Asım Şengör'dür.