Nikola Tesla Kimdir? Hayatı, İcatları, Eğitimi ve Bilinmeyen Yönleri
Nikola Tesla (1856–1943), 20. yüzyılın elektrik ve teknoloji çağını tek başına şekillendiren, elektriği evlerimize ve fabrikalarımıza taşıyan alternatif akımın (AC) yaratıcısı, fütürist ve elektrik mühendisidir. Doğumundan Graz ve Prag'daki eğitimine, Thomas Edison ile yaşadığı Akımlar Savaşı'ndan New Yorker Oteli'ndeki yalnız ölümüne kadar Nikola Tesla'nın tüm yaşam öyküsü.
Özet Kimlik Kartı: Nikola Tesla
1. Smiljan'daki Doğumu, Ailesi ve Çocukluk Yılları
Nikola Tesla, 10 Temmuz 1856 gecesi şimşeklerin gökyüzünü yardığı şiddetli bir fırtınanın ortasında, Avusturya Askeri Sınır Bölgesi içindeki Smiljan köyünde (bugünkü Hırvatistan) Sırp bir ailenin dördüncü çocuğu olarak doğdu. Doğum sırasında ebenin "Bu çocuk karanlığın çocuğu olacak" demesi üzerine annesi Đuka'nın "Hayır, o ışığın çocuğu olacak" dediği rivayet edilir.
Babası Milutin Tesla, son derece kültürlü, geniş kütüphanesi olan ve şiirler yazan bir Sırp Ortodoks rahibiydi. Annesi Georgina Đuka Mandić ise okuma yazması olmamasına rağmen müthiş bir pratik zekaya, fotoğrafik hafızaya ve ev aletleri icat etme yeteneğine sahipti. Tesla, olağanüstü hafızasını ve yaratıcılığını her zaman annesinden aldığını belirtmiştir.
2. Eğitimi, Yaşadığı Şehirler ve Zihinsel Gelişimi
Tesla'nın eğitim hayatı ve gençlik yılları Avrupa'nın entelektüel merkezlerinde geçti:
- Karlovac (1870–1873): Yüksek Real Okulu'nda okurken fizik öğretmeni Martin Sekulić'in elektrik deneylerinden büyülendi ve kalkülüs problemlerini zihninden çözme yeteneğiyle öğretmenlerini şaşırttı.
- Graz (1875–1878): Graz Teknik Üniversitesi'nde günde 20 saat çalışarak iki kat fazla sınav verdi. Gramme dinamolarındaki fırçalardan çıkan kıvılcımları görünce fırçasız, alternatif akımla çalışan bir motor tasarlama fikrine kapıldı.
- Prag (1880): Prag Charles Üniversitesi'nde felsefe ve ileri fizik derslerini takip etti.
- Budapeşte (1881–1882): Şehir parkında arkadaşıyla yürürken ve Goethe'nin Faust'undan dizeler okurken aniden dönen manyetik alan fikrini buldu ve bastonuyla kumlara motor şemasını çizdi.
- Paris ve New York (1884): Kıta Edison Şirketi'ndeki başarılı çalışmalarının ardından cebinde 4 sent ve Charles Batchelor'ın Edison'a yazdığı "Dünyada iki büyük dahi tanıyorum; biri sizsiniz, diğeri bu genç adam" mektubuyla New York'a göç etti.
3. Çığır Açan İcatları ve Edison ile Akımlar Savaşı
New York'ta Thomas Edison ile çalışan Tesla, doğru akım (DC) santrallerini yenileme projesini tamamladıktan sonra vadedilen 50.000 dolarlık ödülün "Amerikan mizahını anlamıyorsun" denilerek verilmemesi üzerine istifa etti.
Kendi şirketiyle Çok Fazlı Alternatif Akım (AC) patentlerini alan Tesla, sanayici George Westinghouse ile ortaklık kurdu. 1893 Chicago Dünya Fuarı'nın alternatif akımla aydınlatılması ve 1895'te Niagara Şelalesi üzerine kurulan ilk devasa hidroelektrik santrali, doğru akımı tamamen mağlup ederek Akımlar Savaşı'nı Tesla'nın kazanmasını sağladı.
AC İndüksiyon Motoru
Sürtünmesiz dönen manyetik alanla çalışan fırçasız motor; bugün elektrikli otomobillerden fabrikalardaki tüm endüstriyel makinelere kadar her yerde kullanılır.
Tesla Bobini (Transformatör)
Yüksek voltaj ve yüksek frekanslı alternatif akım üreten rezonans trafosu; radyo, televizyon, kablosuz iletim ve floresan lambaların temelidir.
Radyo ve İlk Robot (Teleautomaton)
1898'de Madison Square Garden'da havuzda uzaktan radyo dalgalarıyla yönettiği botu göstererek dünyadaki ilk kablosuz robotik ve uzaktan kumanda teknolojisini icat etti.
Röntgen ve X-Işını Öncülüğü
Wilhelm Röntgen'den önce insan bedeninin gölge grafiklerini çekmiş ve aşırı radyasyonun zararlarına karşı bilim dünyasını ilk uyaran kişi olmuştur.
4. Kişiliği, Boyu, Bekarlık Kararı ve İlginç Alışkanlıkları
Nikola Tesla 188 cm (1.88 m) boyunda, kusursuz giyinen, son derece zarif ve aristokrat tavırlara sahip bir centilmendi. Hayatı boyunca hiç evlenmedi ve bekarlık (celibacy) yemini etti; tüm cinsel ve duygusal enerjisini bilime ve icatlarına kanalize etti.
Günde yalnızca 2 saat uyurdu. 3 rakamına karşı takıntısı vardı; bir binaya girmeden önce çevresini 3 kez dolaşır, akşam yemeklerinde masaya mutlaka 18 adet peçete isterdi. İncilerden ve yuvarlak küpelerden nefret eder, New York parklarındaki hasta güvercinleri otel odasında tedavi ederdi.
5. New Yorker Oteli'ndeki Vefatı ve Ölümsüz Mirası
Tesla, 7 Ocak 1943 tarihinde, 86 yaşındayken Manhattan'daki New Yorker Oteli'nin 3327 numaralı odasında yalnızlık içinde hayata gözlerini yumdu. Cenaze törenine New York Belediye Başkanı Fiorello La Guardia ve binlerce bilim insanı katıldı.
Bugün küllerinin bulunduğu altın küre ve orijinal el yazmaları Belgrad Nikola Tesla Müzesi'nde sergilenmektedir. 1960 yılında Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Konferansı'nda manyetik akı yoğunluğu birimine onun anısına Tesla (T) adı verilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Nikola Tesla Nobel Ödülü aldı mı?
Hayır. Thomas Edison ile ortak ödül verilmesi tartışmaları ve patent çatışmaları nedeniyle hayatı boyunca aday gösterilmesine rağmen Nobel Fizik Ödülü kendisine verilmemiştir.
Wardenclyffe Kulesi ne amaçla inşa edilmişti?
Long Island'da J.P. Morgan finansmanıyla inşa edilen dev Wardenclyffe Kulesi, dünya çapında kablosuz ücretsiz elektrik iletimi ve küresel haberleşme ağı (erken dönem internet vizyonu) kurmayı hedefliyordu.